ด้านผังเมือง 

ทุกปี น้ำท่วม ทุกปี เสียหาย และทุกปี คำตอบจากภาครัฐคือการเยียวยาหลังเกิดเหตุ — ไม่ใช่การป้องกัน

เชียงรายมีแม่น้ำ 7 สาย มีพื้นที่เสี่ยงภัยกระจายทุกอำเภอ มีโครงสร้างพื้นฐานที่ถูกสร้างขวางทางน้ำโดยไม่ถามชุมชน และมีชาวบ้านที่รู้จักพื้นที่ของตัวเองดีกว่าผู้เชี่ยวชาญจากส่วนกลาง

ผังเมืองที่ดีไม่ได้เกิดจากแผนที่บนโต๊ะ แต่เกิดจากการฟังคนที่อยู่กับน้ำ อยู่กับดิน และอยู่กับความเสี่ยงมาทั้งชีวิต การประชุมครั้งนี้คือจุดเริ่มต้นของผังเมืองที่ชุมชนเป็นเจ้าของร่วมกัน

ธรรมนูญเชิงประเด็น: ผังเมือง เมืองน่าอยู่ เมืองสร้างสรรค์ เมืองแห่งความสุข เชียงราย
เชียงรายล้านนาแห่งความสุข · ธรรมนูญเชิงประเด็น

ผังเมือง
เมืองน่าอยู่ เมืองสร้างสรรค์ เมืองแห่งความสุข

สรุปเนื้อหาการประชุมแลกเปลี่ยน · (ร่าง) แนวทางการขับเคลื่อนจังหวัด

🌊 น้ำท่วม-ภัยพิบัติ 🌿 ป่าต้นน้ำ 🏘 ผังเมือง-โครงสร้างพื้นฐาน 📋 ข้อเสนอเชิงนโยบาย
สรุปเนื้อหาการประชุมด้านผังเมือง เมืองน่าอยู่ เมืองสร้างสรรค์ เมืองแห่งความสุข เชียงราย

อินโฟกราฟิกสรุปประเด็นสำคัญจากการประชุมเชิงปฏิบัติการ เชียงรายล้านนาแห่งความสุข

01

สถานการณ์ในปัจจุบัน — รายพื้นที่

เสียงจากชุมชนทั่วจังหวัด ครอบคลุมปัญหาน้ำท่วม ผังเมือง และโครงสร้างพื้นฐาน

ภาพรวม: ทุกพื้นที่ในเชียงรายเผชิญปัญหาน้ำท่วมซ้ำซากและภัยพิบัติที่เพิ่มความรุนแรงขึ้นทุกปี สาเหตุหลักไม่ใช่แค่ “ธรรมชาติ” แต่มาจาก การออกแบบโครงสร้างพื้นฐานที่ขัดขวางทางน้ำ การขาดการมีส่วนร่วมของชุมชนในผังเมือง และนโยบายเยียวยาที่ไม่สอดคล้องกับความเป็นจริงในพื้นที่

🌊 อ.ขุนตาล — ตำบลต้า
  • น้ำอิงเอ่อท่วมนา นาน 3 เดือน ต่อเนื่องทุกปี
  • ถนน R3A น้ำท่วมขัง สร้างผลกระทบต่อเกษตรและการสัญจร
  • ขาดหน่วยงานช่วยเหลือ — ปภ. ไม่ครอบคลุมความเสียหาย
  • ภาวะซึมเศร้าในชุมชน เชื่อมโยงกับความสูญเสียผลผลิตซ้ำซาก
  • ต้องการผังเมืองที่สอดคล้องกับผังชีวิตของชุมชน
🌾 อ.เทิง — ต.หนองแรด, ต.ตับเต่า
  • ปี 2567 น้ำท่วมพื้นที่เกษตร 10,900 ไร่ ท่วมต่อเนื่อง 2 ปีซ้อน
  • น้ำอิง-น้ำพุงไหลลงแม่น้ำโขง พื้นที่คอขวดรับน้ำจากหลายทิศ
  • ตับเต่า — ดินสไลด์ จุดเสี่ยงที่ยังไม่มีแผนรับมือ
  • ย้ายพื้นที่ไม่ได้ เกษตรกรต้องเผชิญความเสียหายซ้ำทุกปี
  • การสร้างโรงงานและฟาร์มขนาดใหญ่โดยไม่มีส่วนร่วมชุมชน
🏙 อ.เมือง — ต.แม่ยาว
  • ชุมชนอยู่ในเขตป่า — กฎหมายไม่เอื้อต่อการจัดการปัญหาตนเอง
  • โครงสร้างพื้นฐานสร้างขวางทางน้ำ เป็นต้นเหตุภัยพิบัติ
  • สารปนเปื้อนในแม่น้ำกก — หาเลี้ยงตนเองไม่ได้ (ปลาและน้ำใช้)
  • ภาวะซึมเศร้าจากการรับมือภัยพิบัติต่อเนื่อง 2 ปี
🏗 อ.พญาเม็งราย — ต.แม่เปา
  • น้ำท่วมขัง 3 เดือน เปลี่ยนพื้นที่ชุมชนให้กลายเป็น “อ่างเก็บน้ำ”
  • ถนน R3A สร้างโดยไม่รับฟังชุมชน — คุยแต่เรื่องเวนคืน
  • น้ำเอ่อตามแนวถนน ชุมชนขาดความรู้เรื่องสิทธิผังเมือง
  • ภัยแล้งในเขตน้ำน้อย — สลับกับน้ำท่วมตามฤดูกาล
🏔 อ.แม่ฟ้าหลวง
  • น้ำป่าไหลหลาก — เสียชีวิต 5 ราย
  • คนไร้สถานะทางทะเบียน — ไม่สามารถรับการช่วยเหลือจากรัฐได้
  • นโยบายเยียวยาไม่สอดคล้องกับวิถีชีวิตชุมชนบนพื้นที่สูง
🛤 อ.ดอยหลวง
  • อุโมงค์รถไฟ-สถานีดอยหลวง เปลี่ยนเส้นทางน้ำ ผลผลิตยางพาราเสียหาย
  • ดินทรุด ท่อประปาชาวเขาแตกไม่ได้รับการแก้ไข
  • ต้องการการประสานความร่วมมือทุกภาคส่วนระดับอำเภอ
  • เสนอผังเมือง+ผังอาชีพให้สัมพันธ์กัน เพื่อสร้างรายได้ที่ปลอดภัย
🌲 อ.เวียงป่าเป้า & ต.ศรีดอนชัย
  • ต้นน้ำลาว-น้ำหลากป่า เกิดจากการทำลายพื้นที่ป่าต้นน้ำ
  • ยางตาย ทุเรียน-แงะตาย จากน้ำท่วมซ้ำซาก
  • ทางรถไฟ(ห้วยซ้อ) กั้นทางน้ำ ไม่มีประชาพิจารณ์จากชาวบ้าน
  • เขื่อนปากแบง — ปัญหาระหว่างประเทศ จีนจัดการน้ำโขงฝ่ายเดียว
  • ฝายคอนกรีตไม่มีประตูน้ำ ทำให้น้ำไม่ไหลตามธรรมชาติ
🏙 เทศบาลนครเชียงราย & อ.เชียงของ
  • สารปนเปื้อนแม่น้ำกก — ประชาชนต้องซื้อน้ำกิน-น้ำใช้เอง
  • บ้านจัดสรรสร้างขวางทางน้ำ ลำเหมืองดั้งเดิมหายไป
  • น้ำโขงหนุน ท่วมขัง ต.สถาน อ.เชียงของ — ชุมชนปรับตัวปลูกพืชระยะสั้น
  • ประชากรแฝงเพิ่ม ขยะเพิ่ม — ไม่มีจุดทิ้งขยะเพียงพอ
  • การสร้างรถไฟขวางทางน้ำ — ชุมชนต้องติดตามและมีส่วนร่วมชี้จุด
  • รัฐช่วยได้แค่ 30 ครัวเรือน จากที่เสียหายจริง 615 ครัวเรือน
02

ภาพรวมการขับเคลื่อนที่ผ่านมา

สิ่งที่ทำแล้ว และช่องว่างที่ยังต้องเติม

✅ ผลการดำเนินงาน
  • สำนักงานป่าไม้ที่ 2 เชียงราย แจกพันธุ์หวายสนับสนุนการปลูกหวายในพื้นที่
  • กรมการข้าวสนับสนุนเมล็ดพันธุ์ในพื้นที่น้ำท่วม อ.เทิง
  • บางชุมชนเริ่มปรับตัวเองด้วยการปลูกพืชระยะสั้นหลังน้ำท่วม
⚠️ ปัญหา / อุปสรรค
  • หน่วยงานส่วนใหญ่แก้ไขปัญหาเฉพาะหน้า เยียวยาหลังเกิดภัย เท่านั้น
  • ขาดการแก้ไขปัญหาเชิงโครงสร้างที่ยั่งยืน
  • การทำงานแยกส่วน ไม่มีกลไกบูรณาการข้ามหน่วยงาน
03

เป้าหมาย — อยากเห็น / อยากไปให้ถึง

ผังเมืองที่ป้องกันภัยพิบัติและสร้างโดยชุมชน

วิสัยทัศน์หลัก: จัดทำผังเมืองที่ ป้องกันผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยเปิดให้ประชาชนทุกระดับ ตั้งแต่หมู่บ้าน ตำบล อำเภอ ถึงจังหวัด มีส่วนร่วมในการออกแบบ เพื่ออนาคตที่ดีกว่าร่วมกัน รองรับความเสี่ยงแผ่นดินไหวที่อาจถึง 8.5 แมกนิจูด ในรัศมีกว่า 200 กม.

🗺 ผังเมืองและโครงสร้างพื้นฐาน
  • ทำผังเมืองเชื่อมโยงทุกอำเภอ ทุกตำบล ทุกหมู่บ้าน เริ่มจากพื้นที่ต้นแบบ เช่น อ.แม่สาย
  • ออกแบบโครงสร้างพื้นฐานโดยไม่ขัดขวางเส้นทางน้ำธรรมชาติ
  • การมีส่วนร่วมของชุมชนในการออกแบบผังเมือง — เส้นทางน้ำ ถนน รถไฟ และพื้นที่การใช้ประโยชน์
  • พื้นที่ต้นแบบการจัดการขยะระดับอำเภอ
🌿 จัดการภัยพิบัติและป่าต้นน้ำ
  • จัดทำแผนการจัดการภัยพิบัติ — ก่อน ระหว่าง และหลังเกิดภัย
  • ส่งเสริมการจัดการป่าต้นน้ำโดยชุมชน (วนเกษตร คนอยู่กับป่า)
  • ให้ความรู้เรื่องการดูแลป่าต้นน้ำและการระบายน้ำแก่ชุมชน
  • จัดทำแผนชุมชน ตั้งรับ ปรับตัว เพื่อความอยู่รอด
04

ข้อเสนอต่อหน่วยงานระดับจังหวัด

อปท. · อำเภอ · จังหวัด | วาระจังหวัด · ยุทธศาสตร์จังหวัด

🗺 ผังเมืองและการมีส่วนร่วม

  • กำหนดให้ ผังเมือง มีบทบาทในการป้องกันและบรรเทาภัยพิบัติอย่างชัดเจน
  • จัดตั้งคณะทำงานร่วมระหว่างภาคประชาชนและหน่วยงานผังเมือง
  • เริ่มทำผังเมืองแบบมีส่วนร่วมจากระดับตำบลหรืออำเภอนำร่อง เช่น อ.แม่สาย
  • กำหนดนโยบาย ห้ามเผา ตั้งแต่ 1 มีนาคม – 30 เมษายน อย่างเป็นรูปธรรม

🌊 จัดการน้ำและระบบระบายน้ำ

  • จัดการระบบระบายน้ำในพื้นที่น้ำท่วมซ้ำซากอย่างเป็นระบบ
  • ตรวจสอบและแก้ไขโครงสร้างพื้นฐานที่ขวางทางน้ำ (ถนน รถไฟ ฝาย)
  • สนับสนุนพืชทางเลือกที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ภัยพิบัติ

🗑 จัดการขยะและสิ่งแวดล้อม

  • พัฒนาพื้นที่ต้นแบบการจัดการขยะระดับอำเภอที่ชุมชนมีส่วนร่วม
  • ทบทวนกฎหมายจัดการขยะที่สร้างภาระให้ชุมชน ให้สอดคล้องกับความเป็นจริง
  • จัดหาจุดทิ้งขยะที่เพียงพอในพื้นที่ขยายตัวของเมือง
05

ข้อเสนอระดับนโยบาย

กระทรวง ทบวง กรม และการเจรจาระหว่างประเทศ

🌊 แม่น้ำโขงและความมั่นคงด้านน้ำ
  • เจรจาระดับชาติในกรณีแม่น้ำโขง — เขื่อนต้นน้ำของจีนกระทบไทยโดยตรง
  • สร้างกลไกเตือนภัยและแจ้งข้อมูลน้ำจากจีนที่ชัดเจนและทันเวลา
  • รัฐต้องนำเทคโนโลยีมาจัดการปัญหาฝุ่นควัน PM 2.5 อย่างจริงจัง
🏗 โครงสร้างพื้นฐานและกฎหมาย
  • สภาเกษตรจังหวัด — เก็บข้อมูลผลกระทบจากการสร้างรถไฟและถนนต่อเกษตรกร
  • ศูนย์ดำรงธรรม — รับเรื่องราวและประสานงานกับการรถไฟโดยตรง (ไม่ใช่ช่างก่อสร้าง)
  • ประสานงานหน่วยงานเพื่อแก้ปัญหาโลหะหนักโดยใช้ความรู้หลายด้าน
  • ส่งเสริมการปลูกหวายและพืชทางเลือกที่สอดคล้องกับสภาพพื้นที่
06

กลไกการทำงานแต่ละประเด็น

ใครทำอยู่ เพียงพอหรือไม่ และควรเพิ่มเติมใคร

ภาครัฐ

โยธาธิการและผังเมือง · กรมเกษตร · พอช. · กรมที่ดิน · การรถไฟแห่งประเทศไทย · ปภ. (กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย) · สำนักงานป่าไม้ที่ 2 เชียงราย · อุทยานแห่งชาติที่ 15 · ศูนย์ดำรงธรรม

ประชาสังคม

เครือข่ายสภาองค์กรชุมชน · เครือข่ายภัยพิบัติชุมชน · เครือข่ายปกป้องแม่น้ำกก สาย รวก โขง · ภาคเอกชนและชุมชนในพื้นที่

ข้อสังเกต: หน่วยงานมีอยู่หลากหลายแต่ ขาดกลไกบูรณาการที่มีประชาชนเป็นศูนย์กลาง ควรพัฒนาระบบข้อมูลภัยพิบัติระดับตำบลที่ชุมชนเป็นเจ้าของ และสร้าง คณะทำงานร่วมระหว่างภาคประชาชน-ราชการ เพื่อออกแบบผังเมืองและแผนจัดการภัยพิบัติจากล่างขึ้นบน

เชียงรายล้านนาแห่งความสุข  ·  ธรรมนูญเชิงประเด็น : ด้านผังเมือง เมืองน่าอยู่ เมืองสร้างสรรค์ เมืองแห่งความสุข  · 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *