ทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อมภัยพิบัติ และเกษตรกรรมยั่งยืน

เชียงรายไม่ใช่แค่จังหวัดที่สวยงาม มันคือระบบนิเวศที่ยังมีชีวิต ผืนป่า 35 ดอย สายน้ำ 7 สาย และความหลากหลายทางชีวภาพที่หาได้ยากในโลก

แต่ทุกปี ไฟป่าเผาทำลายสิ่งที่สะสมมาหลายร้อยปี สารหนูปนเปื้อนแม่น้ำกก เกษตรเชิงเดี่ยวกัดกินพื้นที่ป่า และภัยพิบัติรูปแบบใหม่มาถึงก่อนที่ใครจะเตรียมตัวทัน

การประชุมครั้งนี้ตั้งใจจะเปลี่ยนวิธีคิดจากการ “ตั้งรับ” เป็น “ออกแบบ” — ออกแบบระบบนิเวศเมืองที่ชุมชนเป็นเจ้าของ และวางรากฐานให้เชียงรายยังคงเป็นดินแดนแห่งชีวิตสำหรับคนรุ่นหน้า

ธรรมนูญเชิงประเด็น: ทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม ภัยพิบัติ และเกษตรกรรมยั่งยืน เชียงราย
เชียงรายล้านนาแห่งความสุข · ธรรมนูญเชิงประเด็น

ทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม
ภัยพิบัติ และเกษตรกรรมยั่งยืน เชียงราย

สรุปเนื้อหาการประชุมแลกเปลี่ยน · (ร่าง) แนวทางการขับเคลื่อนจังหวัด

🌿 ป่า 7 สายน้ำ 35 ดอย 💧 แม่น้ำกก-โขง 🌾 เกษตรยั่งยืน ⚠️ ไฟป่า-PM2.5 🌱 Eco Community
สรุปเนื้อหาการประชุมด้านทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม ภัยพิบัติ และเกษตรกรรมยั่งยืน เชียงราย

อินโฟกราฟิกสรุปประเด็นสำคัญจากการประชุมเชิงปฏิบัติการ เชียงรายล้านนาแห่งความสุข

01

สถานการณ์ในปัจจุบัน

ทุนทางธรรมชาติและวัฒนธรรมที่ยิ่งใหญ่ กับวิกฤตที่เร่งด่วน

7.3 ล้าน
ไร่ พื้นที่ทั้งหมดของเชียงราย
32.42%
พื้นที่ป่าที่เหลืออยู่ (เป้าหมาย 40%)
7 สายน้ำ
กก ลาว อิง โขง และอื่นๆ
35 ดอย
30 ชาติพันธุ์ ความหลากหลายทางชีวภาพ
🌿 ทุนที่มีอยู่
  • เมืองแห่ง 7 สายน้ำ 35 ดอย 30 ชาติพันธุ์ — ความหลากหลายทางชีวภาพสูง
  • แม่น้ำสำคัญ กก ลาว อิง โขง อุดมสมบูรณ์ด้านพันธุ์พืชและสัตว์
  • ชุมชนกลุ่มเครือข่ายอนุรักษ์ป่าและแม่น้ำจำนวนมาก
  • วิถีนิเวศวัฒนธรรม “คนกับป่า” สร้างความมั่นคงทางอาหาร สมุนไพร อากาศสะอาด
  • ชุมชนสร้างคุณค่าและมูลค่าทางเศรษฐกิจ-สังคม-สิ่งแวดล้อมได้อย่างยั่งยืน
⚠️ ปัญหาเร่งด่วน
  • ไฟป่าและฝุ่นพิษ PM2.5 — วิกฤตซ้ำทุกปี
  • เกษตรเชิงเดี่ยวขยายตัว สะสมจนเกิดอุทกภัย น้ำท่วม น้ำป่าไหลหลาก
  • Rain Bomb และสึนามิดินโคลน — ภัยพิบัติรูปแบบใหม่
  • สารหนูปนเปื้อนแม่น้ำกกและแม่น้ำสายเกินมาตรฐาน
  • พื้นที่ป่าเสื่อมโทรมอย่างรวดเร็ว — เหลือเพียง 32.42% ของพื้นที่จังหวัด

ปัญหาทั้งหมดต้องการการแก้ไข ป้องกัน และการจัดการเชิงบูรณาการ แบบมีส่วนร่วมในทุกระดับจากทุกภาคส่วนอย่างจริงจังและต่อเนื่อง — ไม่สามารถแก้ด้วยหน่วยงานใดหน่วยงานเดียว

02

เป้าหมาย — อยากเห็น / อยากไปให้ถึง

“เมืองแห่งอาหารเกษตรที่มั่นคง สู่เชียงรายแห่งความสุข สภาพแวดล้อมที่ดี เท่าทันภัยพิบัติ”

🌿 เป้าหมายระยะยาว
  • น้ำสะอาด อากาศสะอาด อาหารปลอดภัย หลากหลายพืชพันธุ์ไร้สารพิษ
  • เท่าทันภัยพิบัติในทุกรูปแบบ
  • ฟื้นฟูเชียงรายสู่สังคมนิเวศ 7 สายน้ำ 35 ดอยแห่งนิเวศลุ่มน้ำโขง
  • พื้นที่ป่าเพิ่มจาก 32% เป็น 40% ภายใน 10 ปี (2568–2577)
💧 เป้าหมายระยะสั้น
  • ยุติปัญหาสารปนเปื้อนแม่น้ำกก สาย รวก โขง
  • นำร่องเฝ้าระวังและฟื้นฟูแม่น้ำกก ด้วยกระบวนการมีส่วนร่วม
🎯 ผลลัพธ์ที่ต้องการ
1
ธรรมนูญแม่น้ำกก — ข้อตกลงร่วมของคนเชียงรายในการใช้ ป้องกัน และฟื้นฟูแม่น้ำกกอย่างยั่งยืน
2
องค์กรเครือข่ายชุมชน รักษ์ป่าและแม่น้ำเชียงราย
3
องค์กรเครือข่าย เยาวชนรักษ์ป่าและแม่น้ำเชียงราย
4
เขตอนุรักษ์พันธุ์ปลาชุมชน แม่น้ำกก
คุณค่าใหม่ที่จะเกิดขึ้น
ข้อตกลงร่วม
ธรรมนูญจัดการทรัพยากร
ธรรมนูญเชียงรายล้านนาแห่งความสุข ด้านทรัพยากร สิ่งแวดล้อม เกษตร และภัยพิบัติ ที่มีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนอย่างเสมอภาค
ชุมชนนิเวศ
Eco Community ต้นแบบ
“ไม่เผา ไม่ใช้สารเคมี ไม่สร้างมลพิษ” ได้รับ “รางวัลชุมชนนิเวศเชียงราย” + คูปองลดราคา ค่าบริการ และทุนการศึกษาให้บุตรหลาน
Soft Power
“คนกับป่า” วิถีนิเวศวัฒนธรรม
ชุมชนต้นแบบอยู่ร่วมกับป่าตามนิเวศวิถีวัฒนธรรม เป็น Soft Power ของจังหวัดเชียงรายและประเทศไทย
03

ข้อเสนอต่อหน่วยงานระดับจังหวัด

วาระจังหวัด · ยุทธศาสตร์จังหวัด · อปท. · อำเภอ

🌿 ขยายพื้นที่สีเขียว — เป้าหมาย 40% ใน 10 ปี

  • บูรณาการทุกภาคส่วนในการเสริม-สร้าง-ขยายพื้นที่เขียว ทั้งชนบทและในเมือง
  • Eco Home — พื้นที่ป่าในบ้าน
  • Eco Village — พื้นที่ป่าในชุมชน
  • Eco Farm — พื้นที่ป่าในสวน ไร่ นา ในรูปวนเกษตร เกษตรผสมผสาน เกษตรอินทรีย์ โคกหนองนา
  • Eco School — พื้นที่ป่าในโรงเรียน สวนพฤกษศาสตร์
  • Eco Religious Places — พื้นที่ป่าในวัด โบสถ์ ศาสนสถาน
  • Eco City — พื้นที่ป่าในเมือง

💧 ฟื้นฟูแม่น้ำและจัดการภัยพิบัติ

  • นำร่องกระบวนการมีส่วนร่วมฟื้นฟูแม่น้ำกก — ชุมชนริมน้ำ โรงเรียน วัด เป็นแกนกลาง
  • จัดทำ “ธรรมนูญแม่น้ำกก” ข้อตกลงร่วมของคนเชียงราย
  • สร้างเขตอนุรักษ์พันธุ์ปลาชุมชนในแม่น้ำกก
04

ข้อเสนอระดับนโยบาย

กระทรวง ทบวง กรม และการจัดตั้งกองทุน

💰 กองทุนสีเขียวเชียงราย

จัดตั้ง “กองทุนสีเขียวเชียงราย” เพื่อปลูกต้นไม้ สร้างป่าในพื้นที่ต่างๆ และป้องกันภัยพิบัติ โดยขอร้อยละ 0.5 จากภาษีสรรพสามิต 13 ประเภท ของเชียงรายที่รัฐบาลจัดเก็บส่งส่วนกลาง นำกลับคืนสู่การพัฒนาสิ่งแวดล้อมในจังหวัด

05

กลไกการขับเคลื่อน

กระบวนการจัดทำธรรมนูญแม่น้ำกกและธรรมนูญจังหวัดเชียงราย

กลุ่มเป้าหมายระยะสั้น: ชุมชน โรงเรียน วัด ริมน้ำกก/ลุ่มน้ำกก ใน ต.แม่ยาว / ห้วยชมภู / ดอยฮาง / ริมกก / ดงมหาวัน และบ้านแซว (อ.เชียงแสน)
กลุ่มเป้าหมายระยะยาว: ทุกตำบล ทุกอำเภอ ในจังหวัดเชียงราย และพื้นที่เชิงประเด็น 7 สายน้ำ 35 ดอย

⚙️ 6 กลไกการขับเคลื่อน
  • กลไกสภาองค์กรชุมชน
  • กลไกและกระบวนการเฝ้าระวังสุขภาพของสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ
  • กลไกองค์กรภาคประชาสังคมด้านสิ่งแวดล้อมและอนุรักษ์ทรัพยากรในพื้นที่
  • กลไกองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (เทศบาล/อบต.) และชุมชนท้องที่
  • องค์กรภาคประชาสังคมสนับสนุนองค์กรชุมชน
  • เด็กเยาวชนและโรงเรียนในพื้นที่ลุ่มน้ำกกและจังหวัดเชียงราย
🏛 หน่วยงานหลัก
  • สภาองค์กรชุมชน
  • อบจ. / เทศบาล / อบต.
  • มหาวิทยาลัย 3 สถาบัน
  • โรงเรียนและ รพสต.
  • สำนักงานทรัพยากรป่าไม้ที่ 2 (เชียงราย)
  • อุทยานแห่งชาติลำน้ำกก
  • ประมงจังหวัดเชียงราย
  • วัดและโบสถ์ในพื้นที่
เครือข่ายองค์กรด้านทรัพยากร-สิ่งแวดล้อม-เกษตรยั่งยืน
เกษตรยั่งยืน
  • กองทุนฟื้นฟูและพัฒนาเกษตรกร
  • สภาเกษตรกร จ.เชียงราย
  • เครือข่ายพัฒนาเกษตรอินทรีย์เชียงราย
  • สมพันธ์เกษตรกรรมยั่งยืนเชียงราย
  • เครือข่าย SDGs PGS
  • ไร่กำปอ (ชา/สมุนไพร)
สิ่งแวดล้อม-แม่น้ำ
  • สมาคมสร้างสรรค์ชีวิตและสิ่งแวดล้อม (ACED)
  • สมาคมแม่น้ำเพื่อชีวิต
  • สภาลมหายใจ จ.เชียงราย
  • ทสม. จังหวัดเชียงราย
  • เครือข่ายคัดค้านเหมืองแร่หินธรรมจาริก
ชุมชน-การศึกษา
  • มูลนิธิพัฒนาชุมชนและเขตภูเขา
  • โรงเรียนน้ำของ
  • สมาคมศิษย์เก่าจุฬาฯ เชียงราย
  • สมาคมธรรมเกษตรวิถีเพื่อชีวิตและสิ่งแวดล้อมที่ยั่งยืน
  • มทร.ล้านนา เชียงราย
เป้าหมาย Eco Zones
  • 🏠 Eco Home — ป่าในบ้าน
  • 🏘 Eco Village — ป่าในชุมชน
  • 🌾 Eco Farm — ป่าในสวน-ไร่-นา
  • 🏫 Eco School — ป่าในโรงเรียน
  • ⛪ Eco Religious — ป่าในวัด-ศาสนสถาน
  • 🏙 Eco City — ป่าในเมือง
เชียงรายล้านนาแห่งความสุข  ·  ธรรมนูญเชิงประเด็น : ด้านทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม ภัยพิบัติ และเกษตรกรรมยั่งยืน  ·  (ร่าง) จัดทำโดย CR-Dialog

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *