เชียงรายกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างเต็มตัว — ผู้สูงอายุกว่าสามแสนคน ผู้พิการเกือบห้าหมื่นคน และระบบดูแลที่ยังไม่พร้อมรับมือกับความเปลี่ยนแปลงนี้
มีโมเดลดี ๆ เกิดขึ้นในพื้นที่แล้ว ทั้งศูนย์ชีวาภิบาลวัดหัวฝาย กลไกอำเภอพาน และธนาคารเวลา แต่ยังกระจัดกระจาย ขาดการเชื่อมโยง และขาดงบประมาณที่ต่อเนื่อง
การประชุมครั้งนี้ตั้งคำถามว่า เชียงรายจะออกแบบระบบดูแลที่ให้ผู้สูงอายุ ผู้พิการ และผู้ป่วยทุกคนได้รับการดูแลอย่างมีศักดิ์ศรี ในชุมชนของตัวเอง โดยไม่ต้องรอให้ใครมาช่วยจากข้างนอกเพียงอย่างเดียว
สุขภาพ สูงอายุ
และผู้พิการ เชียงราย
สรุปเนื้อหาการประชุมแลกเปลี่ยน · (ร่าง) แนวทางการขับเคลื่อนจังหวัด
อินโฟกราฟิกสรุปประเด็นสำคัญจากการประชุมเชิงปฏิบัติการ เชียงรายล้านนาแห่งความสุข
สถานการณ์ในปัจจุบัน
3 มิติ: สุขภาวะทุกช่วงวัย · ผู้สูงอายุ · ผู้พิการ
- จำนวนผู้ป่วยเพิ่มขึ้น ภาระการรักษาของรัฐสูงขึ้น
- กองทุนสุขภาพตำบลหลายพื้นที่ถูกละเลย บทบาทไม่ชัด
- นโยบาย 7 นางฟ้า (สปสช.) ใช้งานผ่านสมาร์ทโฟน — ผู้สูงอายุเข้าไม่ถึง
- ปัญหาภัยออนไลน์ (มิจฉาชีพ) ในกลุ่มผู้สูงอายุและผู้พิการ
- คุณภาพน้ำอุปโภค-บริโภค มีสารปนเปื้อน ติดตามไม่ต่อเนื่อง
- ผักชายแดนด่านเชียงของมีสารปนเปื้อน กรรมาธิการลงตรวจแต่ไม่มีของจริง
- เครือข่ายสุขภาพหลากหลาย ทั้งรัฐ เอกชน ประชาสังคม
- ภูมิปัญญาหมอเมือง — ดูแลสุขภาพชุมชนมาช้านาน
- กองทุนสุขภาพตำบลกระจายอำนาจสู่ท้องถิ่น
- ศูนย์คุ้มครองสิทธิบัตรทอง + ศูนย์ประสานงานหลักประกันสุขภาพ
- สภาองค์กรของผู้บริโภค (สอบ.) ประชุมร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
- สุ่มตรวจเลือดกลุ่มเสี่ยง 1 หมื่นคน ในชุมชนลุ่มน้ำกก สาย รวก โขง
- ผู้สูงอายุขาดคนดูแลเพิ่มขึ้น สถานที่รองรับไม่เพียงพอ
- กลไกผู้สูงอายุมีมาก แต่ต่างคนต่างทำ ขาดการบูรณาการ
- โรงเรียนผู้สูงอายุ — อยากทำมากกว่าที่ทำได้จริง
- ท้องถิ่นส่วนใหญ่ไม่สนใจศูนย์มาตรา 3
- ม.ราชภัฏฯ อบรมช่างให้ อปท. แต่ชาวบ้านไม่รู้จักบริการ
- วัดห้วยปลากั้ง — สถานที่ดูแลผู้สูงอายุที่ได้รับการยอมรับ
- วัดหัวฝาย อ.พาน — ศูนย์ชีวาภิบาลมาตรา 3 รับผู้ป่วยระยะท้าย
- โมเดลอำเภอพาน — พชต. 22 กลไกระดับตำบล กองทุนคนตำบลไม่ทิ้งกัน
- ธนาคารเวลา รองรับผู้สูงอายุ-ผู้พิการ
- เครือข่ายหมอพื้นบ้าน — มีแต่ยังขาดการรับรองอย่างเป็นทางการ
- สถานสงเคราะห์เต็ม ผู้ดูแลคนพิการทั้งจังหวัดมีเพียง 28 คน
- งบดูแลผู้สูงอายุ 600 ล้าน vs งบผู้พิการ 1 หมื่นล้าน — ไม่สมดุล
- นายจ้างยอมจ่ายตามมาตรา 35 แทนจ้างงานจริง เพราะหาคนพิการที่มีทักษะตรงไม่ได้
- อายุเกิน 65 ไม่สามารถเข้าร่วมการฝึกอบรมได้
- ท้องถิ่นไม่มีแผนคัดกรองผู้พิการในพื้นที่
- ศูนย์บริการคนพิการ ต.ต้า — มาตรฐาน 20 แฟ้ม ศูนย์ยืมอุปกรณ์ เชื่อม สปสช.
- บ้านสันสลี่ อ.พญาเม็งราย — มาตรฐาน 13 แฟ้ม วีลแชร์ 10 กว่าคัน
- กฎหมายใหม่ ธ.ค. 68 — จัดประเภทความพิการแบบใหม่ เอื้อสิทธิมากขึ้น
- มาตรา 33 (จ้าง 1 คน ต่อพนักงาน 100 คน) + มาตรา 35 (สิทธิสัมปทาน)
- ม.ราชภัฏฯ สร้างโมเดลศูนย์ พญาเม็งราย-บ้านดู่
โมเดลต้นแบบที่ควรขยายผล
ต้นแบบในพื้นที่ที่พิสูจน์แล้วว่าได้ผล
เป้าหมาย — อยากเห็น / อยากไปให้ถึง
สร้างพื้นที่รูปธรรม จัดทำแผน และขับเคลื่อนงานระดับจังหวัด
- ผู้บริโภค ผู้สูงอายุ ผู้พิการ ได้รับการคุ้มครองสิทธิและมีอาหารปลอดภัย
- ฟื้นฟูสถาบันครอบครัว แก้ปัญหาสุขภาพจิต สร้างกิจกรรมต่อเนื่อง
- สถานที่สาธารณะเอื้อต่อสังคมสูงอายุ
- ขยายศูนย์การเรียนมาตรา 12 ป.1–ม.6 พัฒนาทักษะชีวิต-อาชีพ
- จังหวัดหาสถานที่ดูแลผู้สูงอายุเพิ่ม ไม่ใช่ลดลง
- ผลักดัน “1 ท้องถิ่น 1 ศูนย์ชีวาภิบาล” เป็นวาระจังหวัด
- ถอดบทเรียน วัดหัวฝาย เพื่อขยายผลศูนย์ชีวาภิบาลต้นแบบ
- สร้างจิตสำนึกครอบครัว แก้ปัญหาการไม่ดูแลผู้สูงอายุ
- ผลักดัน พรบ.การจ้างงานผู้สูงอายุ ให้บังคับเหมือนกรณีผู้พิการ
- สร้างรายได้ให้ผู้ดูแลผู้พิการ — ค่าตอบแทนรายชั่วโมง
- One Stop Service ระดับอำเภอ เข้าถึงสิทธิผู้พิการ
- ครอบครัวอุปการะคนพิการมีค่าตอบแทนและค่าอุปโภค-บริโภค
- ปรับสภาพบ้านได้มาตรฐานอารยสถาปัตย์ เสริมความรู้ช่าง
- เติมกลไกต้นแบบ: ศูนย์ IL ศูนย์ยืมคืน ศูนย์ พก. ศูนย์ สออส.
ข้อเสนอต่อหน่วยงานระดับจังหวัด
อปท. · อำเภอ · จังหวัด | วาระจังหวัด · ยุทธศาสตร์จังหวัด
🏥 ระบบข้อมูลและคุณภาพน้ำ-อาหาร
- จัดทำระบบข้อมูลผู้สูงอายุและคนพิการที่ครอบคลุมทั่วจังหวัด
- ตรวจคุณภาพน้ำอย่างต่อเนื่อง มากกว่า 2 เดือน/ครั้ง
- ตรวจเลือดในกลุ่มเสี่ยงทุกสายน้ำ
- ขึ้นทะเบียน ศูนย์พัฒนาครอบครัวในชุมชน (ศพค.) พัฒนาคนทำงานในพื้นที่
🧓 ผู้สูงอายุ — วาระจังหวัด
- หาสถานที่ดูแลผู้สูงอายุเพิ่มขึ้น ไม่ลดลง
- ผลักดัน “1 ท้องถิ่น 1 ศูนย์ชีวาภิบาล” บรรจุในยุทธศาสตร์จังหวัด
- ถอดบทเรียนโมเดลอำเภอพาน (พชต. 22 กลไก) ขยายทั่วจังหวัด
- เพิ่มกลไกผู้พิการเข้าไปใน พชอ. เพราะปัจจุบันยังขาดอยู่
♿ ผู้พิการ — สิทธิและการจ้างงาน
- One Stop Service ระดับอำเภอ ให้ความรู้สิทธิและการเข้าถึง
- สร้างโมเดลในการดำเนินงานและเผยแพร่สู่ผู้บริหาร-หน่วยงานรัฐ
- สนับสนุนการจ้างงานในหน่วยงานภาครัฐ เช่น รพสต. (แพทย์แผนไทย)
- เงินกู้เพื่อสร้างอาชีพให้ผู้ดูแลผู้พิการ โดยกองทุนผู้พิการ
ข้อเสนอระดับนโยบาย
กระทรวง ทบวง กรม และองค์กรอิสระ
- สปสช. สร้างความเข้าใจและอบรมผู้สูงอายุเรื่องนโยบาย 7 นางฟ้า
- สช. สนับสนุนเครื่องมือพัฒนาแผน (ธรรมนูญ)
- สสส. สนับสนุนงบสร้างพื้นที่กลางจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายสุขภาวะ
- สวรส. / บพท. สนับสนุนงานวิจัยในพื้นที่
- ผลักดัน พรบ.การจ้างงานผู้สูงอายุ — บังคับเหมือนกรณีผู้พิการ
- ครอบครัวอุปการะคนพิการมีค่าตอบแทนและค่าอุปโภค-บริโภค
- ผู้ดูแลคนพิการมีค่าตอบแทนรายชั่วโมง — เพิ่มจำนวนจาก 28 คน
- เพิ่มช่องทางจ้างงานผู้ดูแลผู้พิการในกฎหมายแรงงาน
- รัฐเพิ่มสถานที่ดูแลผู้พิการ-ผู้สูงอายุ ไม่ใช่ลดลง
กลไกการทำงานเชิงประเด็น
องค์กรและเครือข่ายที่ขับเคลื่อนงานสุขภาพ สูงอายุ และผู้พิการ
- เครือข่ายสมัชชาสุขภาพ จ.เชียงราย
- เครือข่ายผู้พิการ จ.เชียงราย
- เครือข่ายผู้สูงอายุ จ.เชียงราย
- เครือข่ายหมอพื้นบ้าน จ.เชียงราย
- เครือข่ายโรงเรียนผู้สูงอายุ / ศพอส.
- เครือข่ายอาหารปลอดภัย จ.เชียงราย
- เครือข่ายสุขภาพชาติพันธุ์ จ.เชียงราย
- ศูนย์บริการคนพิการ ต.ต้า อ.ขุนตาล (20 แฟ้ม)
- ศูนย์บริการคนพิการบ้านสันสลี่ อ.พญาเม็งราย (13 แฟ้ม)
- วัดห้วยปลากั้ง — ดูแลผู้สูงอายุ
- ศูนย์ชีวาภิบาล (มาตรา 3) วัดหัวฝาย อ.พาน
- ศูนย์คุ้มครองสิทธิบัตรทอง
- ศูนย์ประสานงานหลักประกันสุขภาพประชาชน
- พมจ. · สสจ. · สสอ. · รพสต.
- สภาองค์กรของผู้บริโภค (สอบ.)
- อบจ. (กองทุนฟื้นฟูสมรรถภาพระดับจังหวัด)
- เทศบาล / อบต. (กองทุนสุขภาพตำบล)
- ม.ราชภัฏเชียงราย · มจร. · ม.แม่ฟ้าหลวง · มทร.ล้านนา
- สสส. · สช. · สปสช. · BOI
- นิด้า · มช. · ม.รังสิต (สนับสนุนงานวิจัย)
ข้อสังเกต: กลไกมีครบถ้วนแต่ ยังขาดการบูรณาการ ข้อเสนอสำคัญคือการผลักดัน “1 ท้องถิ่น 1 ศูนย์ชีวาภิบาล” และการถอดบทเรียน โมเดลอำเภอพาน 22 กลไก เพื่อขยายผลทั่วจังหวัด ควบคู่กับการสร้างระบบข้อมูลผู้สูงอายุและผู้พิการที่เชื่อมโยงทุกหน่วยงาน
Leave a Reply