ด้านสุขภาพ  สูงอายุ และผู้พิการ

เชียงรายกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างเต็มตัว — ผู้สูงอายุกว่าสามแสนคน ผู้พิการเกือบห้าหมื่นคน และระบบดูแลที่ยังไม่พร้อมรับมือกับความเปลี่ยนแปลงนี้

มีโมเดลดี ๆ เกิดขึ้นในพื้นที่แล้ว ทั้งศูนย์ชีวาภิบาลวัดหัวฝาย กลไกอำเภอพาน และธนาคารเวลา แต่ยังกระจัดกระจาย ขาดการเชื่อมโยง และขาดงบประมาณที่ต่อเนื่อง

การประชุมครั้งนี้ตั้งคำถามว่า เชียงรายจะออกแบบระบบดูแลที่ให้ผู้สูงอายุ ผู้พิการ และผู้ป่วยทุกคนได้รับการดูแลอย่างมีศักดิ์ศรี ในชุมชนของตัวเอง โดยไม่ต้องรอให้ใครมาช่วยจากข้างนอกเพียงอย่างเดียว

ธรรมนูญเชิงประเด็น: สุขภาพ สูงอายุ และผู้พิการ เชียงราย
เชียงรายล้านนาแห่งความสุข · ธรรมนูญเชิงประเด็น

สุขภาพ สูงอายุ
และผู้พิการ เชียงราย

สรุปเนื้อหาการประชุมแลกเปลี่ยน · (ร่าง) แนวทางการขับเคลื่อนจังหวัด

🏥 สุขภาวะทุกช่วงวัย 🧓 ผู้สูงอายุ 3 แสนคน ♿ ผู้พิการ 4.7 หมื่นคน 💊 คุณภาพน้ำ-อาหาร 📋 ชีวาภิบาล-สวัสดิการ
สรุปเนื้อหาการประชุมด้านสุขภาพ สูงอายุ และผู้พิการ เชียงราย

อินโฟกราฟิกสรุปประเด็นสำคัญจากการประชุมเชิงปฏิบัติการ เชียงรายล้านนาแห่งความสุข

01

สถานการณ์ในปัจจุบัน

3 มิติ: สุขภาวะทุกช่วงวัย · ผู้สูงอายุ · ผู้พิการ

3 แสน
ผู้สูงอายุในเชียงราย
4.7 หมื่น
ผู้พิการในเชียงราย
50%
พิการทางการเคลื่อนไหว
28 คน
ผู้ดูแลคนพิการทั้งจังหวัด
🏥 1. สุขภาวะทุกช่วงวัย
⚠️ ปัญหา
  • จำนวนผู้ป่วยเพิ่มขึ้น ภาระการรักษาของรัฐสูงขึ้น
  • กองทุนสุขภาพตำบลหลายพื้นที่ถูกละเลย บทบาทไม่ชัด
  • นโยบาย 7 นางฟ้า (สปสช.) ใช้งานผ่านสมาร์ทโฟน — ผู้สูงอายุเข้าไม่ถึง
  • ปัญหาภัยออนไลน์ (มิจฉาชีพ) ในกลุ่มผู้สูงอายุและผู้พิการ
  • คุณภาพน้ำอุปโภค-บริโภค มีสารปนเปื้อน ติดตามไม่ต่อเนื่อง
  • ผักชายแดนด่านเชียงของมีสารปนเปื้อน กรรมาธิการลงตรวจแต่ไม่มีของจริง
💪 จุดแข็ง
  • เครือข่ายสุขภาพหลากหลาย ทั้งรัฐ เอกชน ประชาสังคม
  • ภูมิปัญญาหมอเมือง — ดูแลสุขภาพชุมชนมาช้านาน
  • กองทุนสุขภาพตำบลกระจายอำนาจสู่ท้องถิ่น
  • ศูนย์คุ้มครองสิทธิบัตรทอง + ศูนย์ประสานงานหลักประกันสุขภาพ
  • สภาองค์กรของผู้บริโภค (สอบ.) ประชุมร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
  • สุ่มตรวจเลือดกลุ่มเสี่ยง 1 หมื่นคน ในชุมชนลุ่มน้ำกก สาย รวก โขง
🧓 2. ผู้สูงอายุ
⚠️ ปัญหา
  • ผู้สูงอายุขาดคนดูแลเพิ่มขึ้น สถานที่รองรับไม่เพียงพอ
  • กลไกผู้สูงอายุมีมาก แต่ต่างคนต่างทำ ขาดการบูรณาการ
  • โรงเรียนผู้สูงอายุ — อยากทำมากกว่าที่ทำได้จริง
  • ท้องถิ่นส่วนใหญ่ไม่สนใจศูนย์มาตรา 3
  • ม.ราชภัฏฯ อบรมช่างให้ อปท. แต่ชาวบ้านไม่รู้จักบริการ
✅ โมเดลต้นแบบ
  • วัดห้วยปลากั้ง — สถานที่ดูแลผู้สูงอายุที่ได้รับการยอมรับ
  • วัดหัวฝาย อ.พาน — ศูนย์ชีวาภิบาลมาตรา 3 รับผู้ป่วยระยะท้าย
  • โมเดลอำเภอพาน — พชต. 22 กลไกระดับตำบล กองทุนคนตำบลไม่ทิ้งกัน
  • ธนาคารเวลา รองรับผู้สูงอายุ-ผู้พิการ
  • เครือข่ายหมอพื้นบ้าน — มีแต่ยังขาดการรับรองอย่างเป็นทางการ
♿ 3. ผู้พิการ
⚠️ ปัญหา
  • สถานสงเคราะห์เต็ม ผู้ดูแลคนพิการทั้งจังหวัดมีเพียง 28 คน
  • งบดูแลผู้สูงอายุ 600 ล้าน vs งบผู้พิการ 1 หมื่นล้าน — ไม่สมดุล
  • นายจ้างยอมจ่ายตามมาตรา 35 แทนจ้างงานจริง เพราะหาคนพิการที่มีทักษะตรงไม่ได้
  • อายุเกิน 65 ไม่สามารถเข้าร่วมการฝึกอบรมได้
  • ท้องถิ่นไม่มีแผนคัดกรองผู้พิการในพื้นที่
✅ จุดแข็ง
  • ศูนย์บริการคนพิการ ต.ต้า — มาตรฐาน 20 แฟ้ม ศูนย์ยืมอุปกรณ์ เชื่อม สปสช.
  • บ้านสันสลี่ อ.พญาเม็งราย — มาตรฐาน 13 แฟ้ม วีลแชร์ 10 กว่าคัน
  • กฎหมายใหม่ ธ.ค. 68 — จัดประเภทความพิการแบบใหม่ เอื้อสิทธิมากขึ้น
  • มาตรา 33 (จ้าง 1 คน ต่อพนักงาน 100 คน) + มาตรา 35 (สิทธิสัมปทาน)
  • ม.ราชภัฏฯ สร้างโมเดลศูนย์ พญาเม็งราย-บ้านดู่
02

โมเดลต้นแบบที่ควรขยายผล

ต้นแบบในพื้นที่ที่พิสูจน์แล้วว่าได้ผล

โมเดลผู้สูงอายุ
📍 โมเดลอำเภอพาน — พชต. 22 กลไก
ล้อกลไกการทำงาน พชอ. ครอบคลุม 22 กลไกระดับตำบล มีกองทุน “คนตำบลไม่ทิ้งกัน” เสริมแนวทางพัฒนาระบบรองรับสังคมสูงวัย 6 มิติ (5+1 ศาสนาวัฒนธรรมประเพณี) ควรถอดบทเรียนและขยายทั่วจังหวัด
โมเดลชีวาภิบาล
📍 ศูนย์ชีวาภิบาล วัดหัวฝาย อ.พาน
ศูนย์มาตรา 3 รับผู้ป่วยระยะท้าย รพ.ส่งตัว สนับสนุน 10,400 บาท/ราย/ปี เจ้าหน้าที่ดูแล 5,000 บาท/เดือน มีกู้ชีพ-กู้ภัย 3 รุ่น (ทางบก-ทางน้ำ) เป้าหมาย “1 ท้องถิ่น 1 ศูนย์ชีวาภิบาล”
03

เป้าหมาย — อยากเห็น / อยากไปให้ถึง

สร้างพื้นที่รูปธรรม จัดทำแผน และขับเคลื่อนงานระดับจังหวัด

🏥 สุขภาวะ
  • ผู้บริโภค ผู้สูงอายุ ผู้พิการ ได้รับการคุ้มครองสิทธิและมีอาหารปลอดภัย
  • ฟื้นฟูสถาบันครอบครัว แก้ปัญหาสุขภาพจิต สร้างกิจกรรมต่อเนื่อง
  • สถานที่สาธารณะเอื้อต่อสังคมสูงอายุ
  • ขยายศูนย์การเรียนมาตรา 12 ป.1–ม.6 พัฒนาทักษะชีวิต-อาชีพ
🧓 ผู้สูงอายุ
  • จังหวัดหาสถานที่ดูแลผู้สูงอายุเพิ่ม ไม่ใช่ลดลง
  • ผลักดัน “1 ท้องถิ่น 1 ศูนย์ชีวาภิบาล” เป็นวาระจังหวัด
  • ถอดบทเรียน วัดหัวฝาย เพื่อขยายผลศูนย์ชีวาภิบาลต้นแบบ
  • สร้างจิตสำนึกครอบครัว แก้ปัญหาการไม่ดูแลผู้สูงอายุ
  • ผลักดัน พรบ.การจ้างงานผู้สูงอายุ ให้บังคับเหมือนกรณีผู้พิการ
♿ ผู้พิการ
  • สร้างรายได้ให้ผู้ดูแลผู้พิการ — ค่าตอบแทนรายชั่วโมง
  • One Stop Service ระดับอำเภอ เข้าถึงสิทธิผู้พิการ
  • ครอบครัวอุปการะคนพิการมีค่าตอบแทนและค่าอุปโภค-บริโภค
  • ปรับสภาพบ้านได้มาตรฐานอารยสถาปัตย์ เสริมความรู้ช่าง
  • เติมกลไกต้นแบบ: ศูนย์ IL ศูนย์ยืมคืน ศูนย์ พก. ศูนย์ สออส.
04

ข้อเสนอต่อหน่วยงานระดับจังหวัด

อปท. · อำเภอ · จังหวัด | วาระจังหวัด · ยุทธศาสตร์จังหวัด

🏥 ระบบข้อมูลและคุณภาพน้ำ-อาหาร

  • จัดทำระบบข้อมูลผู้สูงอายุและคนพิการที่ครอบคลุมทั่วจังหวัด
  • ตรวจคุณภาพน้ำอย่างต่อเนื่อง มากกว่า 2 เดือน/ครั้ง
  • ตรวจเลือดในกลุ่มเสี่ยงทุกสายน้ำ
  • ขึ้นทะเบียน ศูนย์พัฒนาครอบครัวในชุมชน (ศพค.) พัฒนาคนทำงานในพื้นที่

🧓 ผู้สูงอายุ — วาระจังหวัด

  • หาสถานที่ดูแลผู้สูงอายุเพิ่มขึ้น ไม่ลดลง
  • ผลักดัน “1 ท้องถิ่น 1 ศูนย์ชีวาภิบาล” บรรจุในยุทธศาสตร์จังหวัด
  • ถอดบทเรียนโมเดลอำเภอพาน (พชต. 22 กลไก) ขยายทั่วจังหวัด
  • เพิ่มกลไกผู้พิการเข้าไปใน พชอ. เพราะปัจจุบันยังขาดอยู่

ผู้พิการ — สิทธิและการจ้างงาน

  • One Stop Service ระดับอำเภอ ให้ความรู้สิทธิและการเข้าถึง
  • สร้างโมเดลในการดำเนินงานและเผยแพร่สู่ผู้บริหาร-หน่วยงานรัฐ
  • สนับสนุนการจ้างงานในหน่วยงานภาครัฐ เช่น รพสต. (แพทย์แผนไทย)
  • เงินกู้เพื่อสร้างอาชีพให้ผู้ดูแลผู้พิการ โดยกองทุนผู้พิการ
05

ข้อเสนอระดับนโยบาย

กระทรวง ทบวง กรม และองค์กรอิสระ

💊 สปสช. / สสส. / สช.
  • สปสช. สร้างความเข้าใจและอบรมผู้สูงอายุเรื่องนโยบาย 7 นางฟ้า
  • สช. สนับสนุนเครื่องมือพัฒนาแผน (ธรรมนูญ)
  • สสส. สนับสนุนงบสร้างพื้นที่กลางจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายสุขภาวะ
  • สวรส. / บพท. สนับสนุนงานวิจัยในพื้นที่
⚖️ กฎหมาย-แรงงาน
  • ผลักดัน พรบ.การจ้างงานผู้สูงอายุ — บังคับเหมือนกรณีผู้พิการ
  • ครอบครัวอุปการะคนพิการมีค่าตอบแทนและค่าอุปโภค-บริโภค
  • ผู้ดูแลคนพิการมีค่าตอบแทนรายชั่วโมง — เพิ่มจำนวนจาก 28 คน
  • เพิ่มช่องทางจ้างงานผู้ดูแลผู้พิการในกฎหมายแรงงาน
  • รัฐเพิ่มสถานที่ดูแลผู้พิการ-ผู้สูงอายุ ไม่ใช่ลดลง
06

กลไกการทำงานเชิงประเด็น

องค์กรและเครือข่ายที่ขับเคลื่อนงานสุขภาพ สูงอายุ และผู้พิการ

ภาคประชาชน / ประชาสังคม
  • เครือข่ายสมัชชาสุขภาพ จ.เชียงราย
  • เครือข่ายผู้พิการ จ.เชียงราย
  • เครือข่ายผู้สูงอายุ จ.เชียงราย
  • เครือข่ายหมอพื้นบ้าน จ.เชียงราย
  • เครือข่ายโรงเรียนผู้สูงอายุ / ศพอส.
  • เครือข่ายอาหารปลอดภัย จ.เชียงราย
  • เครือข่ายสุขภาพชาติพันธุ์ จ.เชียงราย
ศูนย์บริการและดูแล
  • ศูนย์บริการคนพิการ ต.ต้า อ.ขุนตาล (20 แฟ้ม)
  • ศูนย์บริการคนพิการบ้านสันสลี่ อ.พญาเม็งราย (13 แฟ้ม)
  • วัดห้วยปลากั้ง — ดูแลผู้สูงอายุ
  • ศูนย์ชีวาภิบาล (มาตรา 3) วัดหัวฝาย อ.พาน
  • ศูนย์คุ้มครองสิทธิบัตรทอง
  • ศูนย์ประสานงานหลักประกันสุขภาพประชาชน
ภาครัฐและท้องถิ่น
  • พมจ. · สสจ. · สสอ. · รพสต.
  • สภาองค์กรของผู้บริโภค (สอบ.)
  • อบจ. (กองทุนฟื้นฟูสมรรถภาพระดับจังหวัด)
  • เทศบาล / อบต. (กองทุนสุขภาพตำบล)
สถาบันการศึกษาและองค์กรอิสระ
  • ม.ราชภัฏเชียงราย · มจร. · ม.แม่ฟ้าหลวง · มทร.ล้านนา
  • สสส. · สช. · สปสช. · BOI
  • นิด้า · มช. · ม.รังสิต (สนับสนุนงานวิจัย)

ข้อสังเกต: กลไกมีครบถ้วนแต่ ยังขาดการบูรณาการ ข้อเสนอสำคัญคือการผลักดัน “1 ท้องถิ่น 1 ศูนย์ชีวาภิบาล” และการถอดบทเรียน โมเดลอำเภอพาน 22 กลไก เพื่อขยายผลทั่วจังหวัด ควบคู่กับการสร้างระบบข้อมูลผู้สูงอายุและผู้พิการที่เชื่อมโยงทุกหน่วยงาน

เชียงรายล้านนาแห่งความสุข  ·  ธรรมนูญเชิงประเด็น : ด้านสุขภาพ สูงอายุ และผู้พิการ  ·  (ร่าง) จัดทำโดย CR-Dialog

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *